Bệnh học là môn học khó với hầu hết sinh viên y nói riêng và nhân viên y tế nói chung. Khó không chỉ bởi khối lượng kiến thức nhiều để nhớ, mà còn ở khâu áp dụng trên thực tế lâm sàng. Các bạn sau này có theo chuyên ngành nào cũng phải trải qua 4 môn bệnh học lớn: Nội, Ngoại, Sản, Nhi, dù có ưa thích nó hay không.
Nhiều người tìm đến các phương pháp học để ghi nhớ dễ hơn, phổ biến như Mindmap, ghi chép xương cá, highlight kín sách… Nhưng vẫn chưa hiệu quả. Cùng mình tìm hiểu 1 phương pháp tiếp cận mới là 8Q- Matrix để xem có phù hợp với bản thân không nhé!
1. Phương pháp 8Q – Matrix là gì?
8Q Matrix (hay Ma trận 8 hướng) là phương pháp tiếp cận một chủ đề nào đó dựa trên bộ câu hỏi – Wh trong tiếng Anh. Bộ câu hỏi bao gồm: What, Why, Who, When, Where, Which, How, What else. Chủ đề chính của bảng là “ô hạt nhân” ở chính giữa. 8 ô bao quanh bao gồm 8 câu hỏi mở rộng là nơi ghi lại những câu hỏi theo cấu trúc -Wh liên quan đến chủ đề trong ô hạt nhân.
2. Tại sao 8Q – Matrix lại phù hợp với bệnh học y khoa?
Thực tế cách tiếp cận này không hề mới. Chúng ta ít nhiều cũng đã từng sử dụng nó trong các môn học khác rồi, tuy nhiên bệnh học trong y khoa mình lại cảm thấy thực sự phù hợp hơn cả.
2.1. Sự tương đồng với bệnh học
Bệnh học hay bệnh lý học là môn nghiên cứu và chẩn đoán chính xác về bệnh. Bệnh lý học cân nhắc về 4 yếu tố của bệnh: nguyên nhân, cơ chế hình thành (bệnh sinh), những thay đổi biểu hiện người bệnh (triệu chứng) và hậu quả của những thay đổi này (biến chứng). Bệnh lý học được chia nhỏ thành những phân ngành khác dựa vào hệ cơ quan được nghiên cứu (bệnh lý da liễu, tim mạch…). Có thể nói bệnh học chiếm lượng lớn kiến thức trong chương trình đào tạo y khoa.
Khi áp dụng phương pháp 8Q Matrix, lượng lớn kiến thức trong sách sẽ không bị sót hay dư thừa nhiều. Vì bản chất của 8Q Matrix đã bao hàm bốn yếu tố của bệnh mà các bạn cần nắm để đi thi cũng như áp dụng rồi. Mặt khác, các câu hỏi – Wh trong 8Q Matrix sẽ kích thích bạn tư duy mở rộng phạm vi của tài liệu đang đọc, để chủ động tìm kiếm các nguồn kiến thức khác bổ sung thêm, và chủ động đặt vấn đề với giảng viên khi nhận ra một khía cạnh -Wh đang thiếu sót.
Chức năng của các câu hỏi -Wh và sự tương đồng trong bệnh học, có thể được trình bày như bảng sau, được cá nhân hóa khác nhau tùy theo mức độ bạn khu trú vấn đề:
| Câu hỏi với -Wh | Mục đích |
Ví Dụ |
|
What |
Tìm hiểu sâu về các khái niệm của bệnh | Tăng huyết áp là gì? Tăng huyết áp áo choàng trắng? |
|
When |
Suy nghĩ sâu hơn về thời gian xảy ra bệnh, giai đoạn bệnh | Tăng huyết áp này ở giai đoạn nào? |
|
Where |
Mở rộng ý tưởng về các cơ quan mà bệnh ảnh hưởng | Tăng huyết áp ảnh hưởng đến các cơ quan đích nào? |
|
Who |
Mở rộng các ý tưởng về các đối tượng tham gia trong bệnh sinh, các nhân vật liên quan đến sự kiện, dịch tể | Tăng huyết áp hay gặp ở đối tượng nào? |
|
Why |
Tìm hiểu sâu về nguyên nhân gây bệnh | Nguyên nhân THA là nguyên phát hay thứ phát? |
|
How |
Giải thích được cơ chế của bệnh | Cơ chế tăng huyết áp? |
|
What else |
Tìm hiểu biến chứng, tiên lượng của bệnh, các bệnh lý khác kèm theo | Biến chứng tăng huyết áp? |
2.2. Khả năng ứng dụng 8Q Matrix trên lâm sàng
Bệnh học không chỉ nằm trên sách mà còn phải biết ứng dụng trên lâm sàng. Trùng hợp, 8Q Matrix cũng vậy, nó được tạo ra không chỉ để nắm nội dung chính khi học mà còn phù hợp để lập kế hoạch, tìm cách giải quyết, phân tích vấn đề.
Mỗi bệnh nhân có vấn đề riêng, không ai giống ai, nếu chỉ chăm chăm vào chẩn đoán và điều trị như sách, chúng ta không thể cá nhân hóa điều trị với từng bệnh nhân. Nhưng khi áp dụng 8Q Matrix, tư duy trong học và đọc trở nên rất rõ ràng. Bác sĩ nào càng trả lời được nhiều câu hỏi – Wh trên bệnh nhân thì bác sĩ đó càng giỏi.
3. Ưu – Nhược điểm của 8Q Matrix
Ưu điểm:
- Không tốn nhiều thời gian như mindmap
- Tổng hợp được kiến thức từ nhiều tài liệu khác nhau
- Tư duy có hệ thống
- Cải thiện khả năng trình bày
- Ngắn gọn, súc tích thông tin
Nhược điểm:
- Không phù hợp với các môn học như giải phẫu
- Không so sánh được nhiều dữ liệu một lúc như tạo bảng
- Dễ lạc với rất nhiều câu hỏi
4. Lời kết
Dù nghe khá lạ so với mindmap, nhưng 8Q Matrix không phải là phương pháp quá mới. Thực tế đã có nghiên cứu áp dụng phương pháp này tại trường học để giúp học sinh hiểu bài sâu hơn, và đã mang lại kết quả như mong đợi. Khi áp dụng 8Q Matrix, học sinh cho thấy sự khác biệt đáng kể về thành tích đọc hiểu. Học sinh hiểu bài dễ dàng hơn đồng thời trả lời được các câu hỏi liên quan đến văn bản. (Nabila Visa Pratiwi*)
Tuy nhiên chưa có nghiên cứu nào về 8Q Matrix áp dụng trên các đối tượng có trình độ cao hơn như sinh viên đại học nói chung và sinh viên y khoa nói riêng.
Các cơ sở của phương pháp 8Q Matrix đã được trình bày như trên mong sẽ giúp được các bạn yên tâm hơn khi áp dụng vào bản thân, cũng như sớm sẽ có một nghiên cứu khoa học về phương pháp này ở đối tượng sinh viên y khoa tại Việt Nam, để 8Q Matrix có thể phổ biến hơn.
Y360 | BS. Nguyễn Xuân Hãn
Tài liệu tham khảo
