Vì sao dược sĩ nhà thuốc dễ kiệt sức?
Nhà thuốc cộng đồng thường là điểm tiếp xúc đầu tiên giữa người dân với nhân viên y tế. Theo FIP, đây là nơi người bệnh thường tìm đến để được tư vấn triệu chứng thông thường, hỏi về thuốc không kê đơn, lựa chọn giải pháp chăm sóc sức khỏe phù hợp [1].
Với dược sĩ nhà thuốc, một ca làm việc không chỉ là đứng quầy và bán thuốc. Đó là hàng chục cuộc tư vấn nối tiếp nhau: người bị ho, sốt, đau họng, đau dạ dày, mất ngủ; người hỏi thuốc cho trẻ nhỏ, mua thuốc cho cha mẹ lớn tuổi; người cần kiểm tra lại cách dùng thuốc kê đơn. Mỗi tình huống đều đòi hỏi dược sĩ phải lắng nghe, đặt câu hỏi, sàng lọc nguy cơ, giải thích dễ hiểu.
Khi phải tư vấn liên tục trong nhiều giờ, dược sĩ dễ mệt mỏi, giảm tập trung, cạn năng lượng. Nếu tình trạng này kéo dài, ảnh hưởng đến thái độ làm việc hoặc hiệu quả tư vấn, đó có thể là dấu hiệu kiệt sức nghề nghiệp. Theo WHO, kiệt sức (tiếng Anh: burnout) là hiện tượng liên quan đến công việc, xuất phát từ căng thẳng kéo dài và không được phân loại là bệnh lý y khoa [2].
Hình 1: Dược sĩ nhà thuốc tư vấn liên tục trong giờ cao điểm. Nguồn: M.Q/Vietnam+
Tại Việt Nam, nghiên cứu trên 385 dược sĩ cộng đồng ở Cần Thơ cho thấy 22,3% dược sĩ báo cáo cường độ làm việc cao là yếu tố góp phần vào tình trạng kiệt sức. Nghiên cứu cũng ghi nhận dược sĩ có tình trạng kiệt sức có điểm tư vấn thuốc thấp hơn nhóm không kiệt sức. Cụ thể, một số hoạt động như hỏi thuốc đang dùng gần đây, không khuyến khích sử dụng thuốc lâu dài, cảnh báo nguy cơ tự chẩn đoán sai chọn sai phương pháp điều trị, tư vấn nâng cao sức khỏe hoặc hỏi tiền sử dị ứng có điểm thấp hơn ở nhóm kiệt sức. Kết quả này cho thấy dược sĩ kiệt sức không chỉ là câu chuyện cảm xúc cá nhân, mà còn có thể ảnh hưởng đến chất lượng tư vấn tại quầy thuốc.
Phân biệt dấu hiệu kiệt sức so với mệt mỏi bình thường?
Dược sĩ sau ca làm việc đông khách có thể đau chân, khô họng, mỏi mắt, nhức vai gáy hoặc giảm năng lượng vào cuối ca. Mệt mỏi bình thường thường có thể hồi phục sau nghỉ ngơi, ăn uống đầy đủ, ngủ đủ giấc. Còn đối với kiệt sức, cảm giác mệt mỏi có thể kéo dài và đi kèm thay đổi trong thái độ làm việc.
Theo WHO, kiệt sức gồm 3 nhóm biểu hiện chính [2]:
- Cạn năng lượng hoặc kiệt sức
- Có cảm giác tiêu cực về công việc
- Giảm hiệu quả công việc
Với dược sĩ nhà thuốc, những biểu hiện này có thể xuất hiện qua các biểu hiện:
- Dễ cáu khi khách hỏi nhiều
- Khó tập trung khi kiểm tra liều
- Ngại tư vấn sâu
- Chỉ muốn xử lý nhanh, không muốn tư vấn chi tiết
Hình 2: Dược sĩ nhà thuốc sau ca làm việc đông khách có thể gặp nhiều triệu chứng mệt mỏi. Nguồn: irishpharmacist.ie
Làm thế nào để dược sĩ giữ năng lượng khi phải tư vấn liên tục?
- Chèn “micro-break” giữa các cụm tư vấn
Dược sĩ không phải lúc nào cũng có thể nghỉ dài trong ca làm. Vì vậy, những khoảng nghỉ rất ngắn, có chủ đích, có thể phù hợp hơn với mô hình thực tế tại nhà thuốc. Sau một cụm khách đông, dược sĩ có thể dành 1–3 phút để uống nước, hít thở chậm, thả lỏng vai gáy, xoay cổ tay hoặc rời mắt khỏi màn hình điện tử.
Một phân tích gộp năm 2022 [4] cho thấy micro-break có tác động nhỏ nhưng có ý nghĩa thống kê trong việc tăng cảm giác sinh lực và giảm mệt mỏi, dù tác động lên hiệu suất còn phụ thuộc loại công việc và độ dài nghỉ [4].
- Ngủ đủ trước ca làm: nền tảng của sự tỉnh táo
Tư vấn thuốc là công việc đòi hỏi độ chính xác. Dược sĩ cần nhớ hoạt chất, liều dùng, chống chỉ định, tương tác thuốc và các dấu hiệu cần chuyển khám. Thiếu ngủ có thể làm giảm khả năng suy nghĩ, ghi nhớ và tập trung.
CDC [5] khuyến nghị người trưởng thành 18-60 tuổi nên ngủ từ 7 giờ trở lên mỗi đêm, thiếu ngủ có thể dẫn đến mệt mỏi, chậm nhận thức và giảm tập trung [5]. Vì vậy, để giữ năng lượng, dược sĩ nên bắt đầu từ giấc ngủ của đêm hôm trước, không chỉ bằng ly cà phê ở đầu ca.
- Uống nước đều trong ca làm, đừng đợi khát mới uống
Dược sĩ thường nói nhiều, đứng lâu, di chuyển liên tục và đôi khi quên uống nước trong giờ cao điểm. Nước cần thiết cho hoạt động của tế bào, não bộ, vận động, tâm trạng, năng lượng. Ngay cả mất nước nhẹ cũng có thể khiến cơ thể giảm năng lượng, khó suy nghĩ rõ ràng [6]. Vì vậy, dược sĩ nên đặt chai nước ở vị trí dễ thấy, chia nhỏ lượng nước theo từng khung giờ trong ca làm.
- Chuẩn hóa kịch bản tư vấn để giảm tải não bộ
Khi phải tư vấn liên tục, việc “nghĩ lại từ đầu” với từng khách hàng dễ làm dược sĩ nhanh xuống sức. Một checklist ngắn có thể giúp giữ nhịp tư vấn, tránh bỏ sót thông tin quan trọng.
Dược sĩ có thể dùng công thức 3 bước:
- Hỏi nhanh: Ai dùng thuốc? Triệu chứng bao lâu? Đang dùng thuốc gì? Có bệnh nền, mang thai, cho con bú hoặc dị ứng thuốc không?
- Chọn đúng: Gợi ý thuốc hoặc giải pháp phù hợp, đồng thời nhận diện dấu hiệu cần đi khám.
- Dặn rõ: Cách dùng, liều dùng, thời điểm dùng, tác dụng phụ cần lưu ý và khi nào nên gặp bác sĩ.
- Phân luồng khách hàng trong giờ cao điểm
Không phải mọi lượt khách đều cần cùng một tốc độ tư vấn. Khách mua lại sản phẩm quen thuộc có thể được xử lý nhanh nhưng vẫn cần hỏi các điểm an toàn tối thiểu. Ngược lại, trẻ nhỏ, người lớn tuổi, phụ nữ có thai, người có bệnh nền hoặc người đang dùng nhiều thuốc nên được ưu tiên tư vấn kỹ hơn.
Với nhà thuốc có nhiều nhân sự, có thể phân vai: một người tiếp nhận nhu cầu ban đầu, một người tư vấn chuyên sâu, một người hỗ trợ thanh toán hoặc chuẩn bị thuốc. Nghiên cứu tại Việt Nam [3] cũng gợi ý tăng số lượng nhân sự có thể là một giải pháp hữu ích để giảm cường độ công việc, yếu tố được báo cáo góp phần nhiều vào kiệt sức ở dược sĩ [3].
Khi nào dược sĩ nên tìm hỗ trợ?
Nếu đã thử áp dụng nhiều phương pháp nhưng cảm giác kiệt sức vẫn kéo dài, kèm mất ngủ, dễ cáu, giảm tập trung, không còn hứng thú với công việc hoặc lo lắng về tư vấn thiếu sót, dược sĩ nên trao đổi với quản lý, đồng nghiệp hoặc chuyên gia sức khỏe để có giải pháp hỗ trợ phù hợp. Quan trọng hơn, dược sĩ không nên xem kiệt sức là “yếu đuối”. Đây có thể là tín hiệu cho thấy nhịp làm việc, cách phân bổ nhiệm vụ hoặc thói quen hồi phục năng lượng cần được điều chỉnh.
Kết luận
Dược sĩ là người đồng hành rất gần với người bệnh trong hành trình tự chăm sóc sức khỏe. Nhưng để tư vấn tốt, dược sĩ cũng cần biết cách chăm sóc năng lượng của chính mình. Giữ năng lượng không chỉ là cố gắng chịu đựng qua ca làm việc. Đó là sự kết hợp giữa nghỉ ngắn có chủ đích, ngủ đủ, uống nước đều, chuẩn hóa kịch bản tư vấn và tổ chức lại nhịp làm việc tại nhà thuốc. Khi dược sĩ đủ tỉnh táo và bền năng lượng hơn, mỗi lời tư vấn tại quầy cũng sẽ trở nên rõ ràng, an toàn và hữu ích hơn cho người bệnh.
Ban biên tập Y360 | DS. Đặng Hoàng Châu Anh
Tài liệu tham khảo:
- International Pharmaceutical Federation (FIP). 2022). Self-care support for
community pharmacy teams https://www.fip.org/file/5114. Accessed on 04 June 2026.
- WHO. (2025). Burn-out an “occupational phenomenon”. https://www.who.int/standards/classifications/frequently-asked-questions/burn-out-an-occupational-phenomenon. Accessed on 04 June 2026.
- De Tran, Van, et al. (2024). The impact of burnout on over-the-counter counseling: a survey of community pharmacists in Vietnam. Journal of Pharmaceutical Health Services Research, 15(2), rmae004.
- Albulescu, Patricia, et al. (2022). ” Give me a break!” A systematic review and meta-analysis on the efficacy of micro-breaks for increasing well-being and performance. PloS one, 17(8), e0272460.
- CDC. (2022). Shiftwork, Long Work Hours, Fatigue. https://www.cdc.gov/niosh/learning/safetyculturehc/module-2/9.html. Accessed on 04 June 2026.
- Mayo Clinic. (2026). Water: How much should you drink every day? https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/nutrition-and-healthy-eating/in-depth/water/art-20044256. Accessed on 04 June 2026.
