Thực trạng cần lưu ý tại nhà thuốc
Tại nhà thuốc, người bệnh rối loạn tiêu hóa thường tìm đến các giải pháp giúp xử trí triệu chứng nhanh như Oresol (ORS), diosmectite hoặc các thuốc tiêu hóa khác tùy tình trạng. Trong một số tình huống phù hợp, men vi sinh có thể được sử dụng hỗ trợ cải thiện rối loạn tiêu hóa, đặc biệt khi triệu chứng xảy ra trong hoặc sau một đợt dùng kháng sinh.
Tuy nhiên, men vi sinh thường được xem là sản phẩm “dễ dùng”, nên người bệnh dễ sử dụng theo cảm tính:
- Ngưng sử dụng ngay khi triệu chứng vừa cải thiện
- Dùng không đều, quên liều hoặc bỏ liều giữa chừng
- Tự ý tăng liều khi chưa thấy hiệu quả nhanh
- Tự ý giảm liều vì lo ngại đầy bụng hoặc khó chịu tiêu hóa
- Dùng cùng thời điểm với thuốc khác mà chưa được tư vấn phù hợp
- Pha sản phẩm sai cách hoặc bảo quản không đúng hướng dẫn
Hình 1: Men vi sinh cần được tư vấn sử dụng đúng cách. Nguồn: Suckhoedoisong.vn
Cập nhật khuyến cáo mới: Liều dùng của men vi sinh phụ thuộc vào chủng, sản phẩm và mục tiêu sử dụng
- Tài liệu dành cho chuyên gia y tế của Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), cập nhật năm 2025, đã nhấn mạnh rằng liều tối ưu của probiotic phụ thuộc vào từng chủng, từng sản phẩm và mục tiêu sử dụng. Đây là điểm quan trọng trong tư vấn nhà thuốc, vì không thể mặc định mọi men vi sinh đều có cách dùng giống nhau. [1]
- Hướng dẫn của Hội tiêu hóa thế giới (WGO) năm 2023 cũng nhấn mạnh tác dụng của probiotic có tính đặc hiệu theo chủng và liều. Vì vậy, khuyến nghị lâm sàng cần gắn với chủng hoặc phối hợp chủng cụ thể ở liều có hiệu quả theo hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất. [2]
Hình 2: Mỗi chủng men vi sinh có công dụng và liều dùng khác nhau. Nguồn: gutTogether
Dược sĩ nên tư vấn thế nào để tăng tuân thủ?
Trước khi tư vấn men vi sinh, dược sĩ cần khai thác triệu chứng chính, thời gian xuất hiện, số lần đi tiêu, tính chất phân, dấu hiệu mất nước, sốt, đau bụng nhiều hoặc phân có máu. Nếu có dấu hiệu cảnh báo, người bệnh nên được khuyến nghị đi khám thay vì chỉ tự xử trí tại nhà.
Khi men vi sinh được lựa chọn trong tình huống phù hợp, dược sĩ nên tư vấn theo 4 điểm quan trọng:
1. Đúng chủng, đúng sản phẩm: Khuyến nghị bệnh nhân lựa chọn sản phẩm rõ nguồn gốc, đạt độ tin cậy cao và có giá thành phù hợp với từng người bệnh. Không nên tư vấn chung chung vì mỗi sản phẩm có chủng, hàm lượng và hướng dẫn sử dụng riêng.
2. Đúng liều: Dùng đúng số lượng hoặc đơn vị liều theo hướng dẫn. Không tự giảm liều khi vừa thấy đỡ và không tự tăng liều khi chưa cải thiện nhanh.
3. Đúng thời điểm: Với người đang dùng kháng sinh, cần hỏi lịch dùng thuốc để hướng dẫn thời điểm dùng men vi sinh phù hợp, tối ưu hóa hiệu quả ngăn ngừa triệu chứng.
4. Đủ thời gian: Dược sĩ nên dặn rõ số ngày cần dùng, không chỉ dặn số lần dùng mỗi ngày. Người bệnh cần hiểu rằng đỡ triệu chứng không đồng nghĩa với đã dùng đủ theo hướng dẫn.
Kết luận
Cập nhật gần đây từ NIH và WGO đều củng cố thông điệp: probiotic cần được sử dụng theo chủng, sản phẩm, liều dùng và mục tiêu cụ thể. Với dược sĩ nhà thuốc, điều này có thể chuyển hóa thành một nguyên tắc tư vấn ngắn gọn: đúng sản phẩm, đúng liều, đúng thời điểm, đủ thời gian và theo dõi đúng dấu hiệu cần đi khám.
Ban biên tập Y360 | DS. Đặng Hoàng Châu Anh
Tài liệu tham khảo:
- National Institutes of Health. (2025). Probiotics: fact sheet for health professionals. National Institutes of Health.
- Guarner, F., Sanders, M. E., Szajewska, H., Cohen, H., Eliakim, R., Herrera-deGuise, C., … & Melberg, J. (2024). World gastroenterology organisation global guidelines: probiotics and prebiotics. Journal of clinical gastroenterology, 58(6), 533-553.
